ม.มหิดลจัดรางวัล จงเจตน์เมธีวิชญ์ ปี 69เทียบโนเบลของไทย

ม.มหิดลจัดรางวัล จงเจตน์เมธีวิชญ์ ปี 69 ชูบทบาทนักวิจัยไทย ผู้สร้าง Real World Impact พร้อมปลดล็อกงานวิจัยไทยที่ใช้ได้จริง หนุนรางวัลเงินสดรวมกว่า 7 ล้านบาท

 

มหาวิทยาลัยมหิดล จัดงานรางวัลมหาวิทยาลัยมหิดล จงเจตน์เมธีวิชญ์ ประจำปี 2569 เป็นปีที่ 2 ยกย่องนักวิจัยไทยที่มีผลงานโดดเด่น สร้างผลกระทบเชิงบวกต่อประเทศ แนวคิด Real World Impact for Sustainability ครอบคลุม 3 สาขาหลัก ได้แก่ วิทยาศาสตร์สุขภาพ วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี และสังคมศาสตร์ มนุษยศาสตร์และศิลปศาสตร์ มอบเงินรางวัลสูงสุด 7 ล้านบาท ในรูปแบบทุนให้เปล่าไม่มีข้อผูกมัด เปรียบเสมือนรางวัลโนเบลของประเทศไทย เพื่อวางรากฐานระบบนิเวศการวิจัยที่เข้มแข็ง สู่การใช้ประโยชน์จริงทั้งในเชิงเศรษฐกิจ สังคม และคุณภาพชีวิต

รางวัลมหาวิทยาลัยมหิดล  จงเจตน์เมธีวิชญ์ เปิดรับการเสนอชื่อเข้ารับการพิจารณารางวัลประเภทนักวิจัยดีเด่น และนักวิจัยรุ่นใหม่ ตั้งแต่วันนี้ – 10 เมษายน 2569 โดยจะประกาศผลการคัดเลือกในเดือนกันยายน 2569 ติดตามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ www.jongjate-award.mahidol.ac.th

ศ.นพ.ปิยะมิตร ศรีธรา อธิการบดีมหาวิทยาลัยมหิดล กล่าวว่าความท้าทายไม่ได้อยู่ที่การขาดแคลนงานวิจัยคุณภาพ แต่คือการขาดระบบนิเวศที่เอื้อต่อการนำผลงานวิจัยไปต่อยอดเพื่อใช้งานจริง ด้วยอุปสรรคด้านเงินทุนกลไกสนับสนุน การเชื่อมโยงความร่วมมือกับภาคเอกชนและภาคอุตสาหกรรม มีการประเมินว่า ผลงานวิจัยกว่า 80–90% จำกัดอยู่ในแวดวงวิชาการ ซึ่งไม่ได้รับการต่อยอดเป็นนวัตกรรมหรือผลิตภัณฑ์ที่สร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจ ยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชน หรือสร้างประโยชน์ต่อสังคมในวงกว้าง

มหาวิทยาลัยมหิดลมุ่งมั่นเป็นปัญญาของแผ่นดิน ไม่ได้เป็แค่ Academic Impactแต่ยังมุ่งสร้างองค์ความรู้และนวัตกรรมที่นำไปใช้ได้จริง เพื่อให้เกิด Real World Impact ที่เป็นรูปธรรม  จึงได้จัดตั้งกองทุนและรางวัลมหาวิทยาลัยมหิดล จงเจตน์เมธีวิชญ์ ในปี 2568 ได้รับการสนับสนุนจาก พล.ต.อ.นพ.จงเจตน์ อาวเจนพงษ์ ในรูปแบบกองทุนถาวร (Endowment Fund) เพื่อยกย่องเชิดชูนักวิจัยที่สร้างสรรค์ผลงานที่สร้างReal World Impact ได้แท้จริง เพื่อผลักดันศักยภาพนักวิจัยไทยให้เป็นที่ยอมรับในวงกว้าง สร้างผลกระทบเชิงบวกต่อสังคมไทยอย่างต่อเนื่องและยั่งยืน

รางวัลมหาวิทยาลัยมหิดล จงเจตน์เมธีวิชญ์ จัดต่อเนื่องเป็นปีที่ 2 โดยปีแรกได้รับผลตอบรับอย่างดี มีการเสนอรายชื่อนักวิจัยจากทั่วประเทศมากกว่า 90 ราย ผู้ที่ได้รับรางวัลในปี 2568 ได้แก่ นพ.วิโรจน์ ตั้งเจริญเสถียร ประเภทรางวัลนักวิจัยดีเด่น ผู้มีบทบาทสำคัญในการพัฒนาหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าหรือ30 บาทรักษาทุกโรค ที่สร้างการเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญให้กับสังคมไทยช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตของคนไทยกว่า 67 ล้านคน และรศ.ดร.วโรดม เจริญสวรรค์ ประเภทรางวัลนักวิจัยรุ่นใหม่ ผู้มีบทบาทการขับเคลื่อนแผนงานระดับชาติ Genomics Thailand ซึ่งเป็นการวางรากฐานการแพทย์แม่นยำ (Precision Medicine) รวมทั้งก่อตั้งเครือข่ายวิจัยนานาชาติ Asian Immune Diversity Atlas (AIDA) และจัดตั้งศูนย์ Single-Cell Omics แห่งแรกของประเทศไทย ภายใต้โครงการระดับโลก Human Cell Atlas (HCA)

การมอบรางวัล ในปี 2569 นี้ ในแนวคิด Real-World Impact for Sustainability ครอบคลุม 3 สาขาหลัก ได้แก่

1. วิทยาศาสตร์สุขภาพ 2. วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี 3. สังคมศาสตร์ มนุษยศาสตร์และศิลปะ แบ่งออกเป็น 2 ประเภท ได้แก่ รางวัลนักวิจัยดีเด่น (ไม่จำกัดอายุ) 1 รางวัล สำหรับนักวิจัยที่มีผลงานโดดเด่นและสร้างคุณูปการแก่สังคมอย่างต่อเนื่อง เงินรางวัล 5 ล้านบาท รางวัลนักวิจัยรุ่นใหม่ (อายุไม่เกิน 45 ปี) 2 รางวัล สำหรับนักวิจัยที่มีศักยภาพในการสร้างผลงานวิจัยที่ก่อให้เกิดผลกระทบต่อสังคมในวงกว้าง เงินรางวัล 1 ล้านบาท โดยมีเกณฑ์การพิจารณา 5 ด้านหลัก ประกอบด้วย 1. การได้รับการยอมรับในระดับชาติและนานาชาติ (National or International Recognition) 2. การสร้างองค์ความรู้ใหม่ (Originality) ที่ไม่เคยมีมาก่อน 3. ศักยภาพในการขยายผลและผลกระทบระยะยาว (Scalability/Long-Term Impact) 4. ความยั่งยืนของผลงาน (Sustainability) และ 5. ความสามารถในการผลักดันให้เกิดการเปลี่ยนแปลงเชิงระบบในประเทศ (Systemic Changes)

 

#จงเจตน์เมธีวิชญ์

 

ตู้ ปณ.อิเล็กทรอนิกส์เพื่อผู้ต้องขังสื่อกับญาติแบบดิจิทัล

ไปรษณีย์ไทย และกรมราชทัณฑ์  MOU พัฒนาระบบตู้ ปณ.อิเล็กทรอนิกส์ผ่าน Prompt Post สนับสนุนการติดต่อสื่อสารระหว่างผู้ต้องขังและญาติในรูปแบบดิจิทัล

 

ดร.ดนันท์ สุภัทรพันธุ์ ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร และกรรมการผู้จัดการใหญ่ บริษัท ไปรษณีย์ไทยจำกัด กล่าวระหว่างลงนามบันทึกข้อตกลงความร่วมมือ (MOU) โครงการพัฒนาระบบตู้ไปรษณีย์อิเล็กทรอนิกส์สำหรับกรมราชทัณฑ์ (DOC Prompt Post) เมื่อวันที่ 25 กุมภาพันธ์ 2569 ว่าไปรษณีย์ไทยได้นำศักยภาพของแพลตฟอร์ม Prompt Post พัฒนาระบบตู้ไปรษณีย์อิเล็กทรอนิกส์ เพื่อให้การรับ–ส่งจดหมายระหว่างผู้ต้องขังและญาติเป็นไปอย่างรวดเร็ว ตรวจสอบสถานะได้ ตามมาตรฐานความปลอดภัยข้อมูล ลดขั้นตอนแบบเดิม ลดการใช้เอกสารกระดาษ ทำให้การติดต่อสื่อสารคล่องตัวขึ้น เจ้าหน้าที่ทุ่มเทเวลากับภารกิจหลักได้เต็มที่ ญาติส่งข้อความถึงผู้ต้องขังได้อย่างเป็นระบบ

“ระบบตู้ไปรษณีย์อิเล็กทรอนิกส์จะแยกโครงข่ายการใช้งานอย่างชัดเจน บุคคลภายนอกจะส่งข้อมูลผ่านระบบ Internet เข้าสู่ระบบจัดการกลางของไปรษณีย์ไทย ผู้ต้องขังจะใช้งานผ่านระบบ Intranet ภายใต้โครงข่ายของกรมราชทัณฑ์ ไม่เชื่อมต่อกับ Internet โดยตรง ตามมาตรการควบคุมและรักษาความปลอดภัยสูงสุด”

พันตำรวจโท ประวุธ วงศ์สีนิล อธิบดีกรมราชทัณฑ์ กล่าวว่าบันทึกความเข้าใจฉบับนี้ เป็นความร่วมมือกันอย่างเป็นระบบ ในการพัฒนาระบบการรับ–ส่งไปรษณียภัณฑ์ การประยุกต์ใช้เทคโนโลยีดิจิทัลเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการติดต่อสื่อสาร การสนับสนุนภารกิจด้านการบริหารงานราชทัณฑ์ให้มีความรวดเร็ว ถูกต้อง โปร่งใส ตรวจสอบได้ เป็นการบูรณาการการทำงานระหว่างหน่วยงานภาครัฐ และรัฐวิสาหกิจ การอำนวยความสะดวกแก่ประชาชนผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง ก่อให้เกิดประโยชน์ต่อระบบการบริหารราชการแผ่นดิน เป็นการพัฒนาพฤตินิสัยด้วยการพัฒนาระบบการสื่อสารในเรือนจำ สร้างมาตรฐานใหม่ นำไปสู่การยกระดับคุณภาพชีวิตผู้ต้องขัง เป็นการเสริมสร้างความสัมพันธ์ระหว่างผู้ต้องขังและครอบครัวให้เกิดขวัญกำลังใจ ปรับทัศนคติการดำเนินชีวิตในระหว่างต้องโทษ พร้อมกลับคืนสู่สังคมได้อย่างปกติสุข ไม่หวนไปกระทำผิดซ้ำอีก  

ประชาชนและผู้ใช้บริการทุกภาคส่วน สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติม โทร. 0 2114 3742 หรือช่องทาง Line : @promptpost

#ตู้ไปรษณีย์อิเล็กทรอนิกส์สำหรับกรมราชทัณฑ์

 

e-Noseจมูกอิเล็กทรอนิกส์อาวุธลับชี้เป้าปราบฝุ่นPM2.5

นาโนเทค-สวทช. เปิดตัวนวัตกรรม e-Nose จมูกอิเล็กทรอนิกส์อัจฉริยะ กระจาย 100 เครื่อง ลง 5 โซนนำร่อง ดมกลิ่นสืบหาแหล่งต้นตอฝุ่นจากการเผาภาคเกษตร-โรงงาน แจงร่วม กฟผ. กรมควบคุมมลพิษ นำร่องตรวจแม่เมาะ ชี้เป้าก่อไฟเพื่อจัดการทันควัน ลดPM2.5 ได้ผล สร้างความกระจ่างถึงตัวการ

 

ดร.ภญ.อุรชา รักษ์ตานนท์ชัย ผอ.ศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ (นาโนเทค) สวทช.นาโนเทค สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) เปิดเผยเมื่อวันที่ 18 กุมภาพันธ์ 2569 ถึงการใช้นวัตกรรมระดับนาโนสืบหาแหล่งต้นตอฝุ่น PM2.5 แก้ปัญหาที่ต้นเหตุ ด้วยเทคโนโลยี e-Nose (จมูกอิเล็กทรอนิกส์) เพื่อแก้ปัญหามลพิษทางอากาศอย่างแม่นยำและยั่งยืน ด้วยโครงการต้นแบบการกระจายเซนเซอร์ 100 เครื่องในพื้นที่วิกฤต

ดร.รุ่งโรจน์ เมาลานนท์ ทีมวิจัยวิศวกรรมกระบวนการและระบบตรวจติดตาม นาโนเทค อธิบายว่า e-Nose คือชุดเซนเซอร์อัจฉริยะเลียนแบบการดมกลิ่นของมนุษย์ สามารถตรวจจับสารประกอบเคมีและก๊าซที่ตาเปล่ามองไม่เห็นได้ ฝุ่น PM2.5 จากแต่ละแหล่งกำเนิดจะมีลายเซ็น (Signature) หรือองค์ประกอบทางเคมีที่แตกต่างกัน เช่น ฝุ่นจากการเผาชีวมวลได้แก่ ตอซัง ข้าวโพด ต่างจากฝุ่นจราจร และฝุ่นอุตสาหกรรม ฝุ่นทุติยภูมิจากปฏิกิริยาของปุ๋ยไนโตรเจนในดิน  โดยชุดต้นแบบ 100 เครื่องลงตรวจติดตาม 5 พื้นที่นำร่อง ได้แก่ พื้นที่โล่ง (ค่าอ้างอิง), แปลงนาข้าว, ไร่ข้าวโพด, สวนผลไม้ และป่าธรรมชาติ โดยใช้ AI และแบบจำลองคณิตศาสตร์ขั้นสูงประมวลผลข้อมูลแบบ Real-time ผ่านแอปพลิเคชัน ให้เห็นสัดส่วนแหล่งกำเนิดฝุ่นในแต่ละพื้นที่อย่างชัดเจน

“จากการทดสอบเบื้องต้นในพื้นที่ภาคเกษตร ระบบ e-Nose แยกแยะค่า PM2.5 ที่พุ่งสูงขึ้นในวันนั้น จากลมที่พัดพาควันที่เผาไหม้ไร่อ้อยในพื้นที่ข้างเคียง หรือเกิดจากปฏิกิริยาเคมีของปุ๋ยในแปลงเกษตรเอง ความละเอียดระดับนี้ช่วยให้ภาครัฐเข้าไประงับเหตุหรือให้ความรู้เกษตรกรได้ตรงกลุ่มเป้าหมาย ไม่ต้องสุ่มตรวจแบบหว่านแหเหมือนในอดีต” ดร.รุ่งโรจน์กล่าว

นายวิรัตน์ คำพรม หัวหน้ากองปฏิบัติการเหมือง ฝ่ายการผลิตเหมืองแม่เมาะ การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) หน่วยงานในพื้นที่จริง กล่าวว่านวัตกรรมนี้จำแนก สืบหาต้นตอของฝุ่นในพื้นที่อย่างเป็นระบบ ข้อมูลที่ได้ช่วยให้ทำงานร่วมกับชุมชนและหน่วยงานท้องถิ่นได้อย่างมีประสิทธิภาพ ลดการกล่าวโทษโดยไม่มีมูล ด้วยข้อเท็จจริงทางวิทยาศาสตร์ยืนยันแหล่งกำเนิดมลพิษที่แท้จริง โดยความร่วมมือกับนาโนเทค ในจังหวัดลำปาง เป็นก้าวสำคัญในการบริหารจัดการสิ่งแวดล้อม ของเหมืองแม่เมาะ

ข่าวแจ้งว่าสวทช. จะจัดงานประชุมวิชาการประจำปี หรือ NAC2026 วันจันทร์ที่ 27 เมษายน 2569 เวลา 09.30 – 12.00 น. ห้อง CC-404 อาคารศูนย์ประชุมอุทยานวิทยาศาสตร์ประเทศไทย จ.ปทุมธานี เปิดมุมมองใหม่การชี้เป้าแหล่งกำเนิดฝุ่นอย่างแม่นยำ ด้วยเทคโนโลยี e-Nose นวัตกรรมจมูกอิเล็กทรอนิกส์ ยกระดับการติดตาม แก้ไขปัญหา PM2.5 จากห้องปฏิบัติการสู่การใช้งานจริงในพื้นที่ภาคสนาม

งานเสวนาครั้งนี้รวบรวมผู้กำหนดนโยบาย นักวิชาการ ผู้บริหารเมือง ผู้พัฒนาเทคโนโลยี และผู้ใช้งานจริง ร่วมแลกเปลี่ยนมุมมอง ตั้งแต่นโยบายอากาศสะอาด การเตรียมความพร้อมต่อร่าง พ.ร.บ.อากาศสะอาด ไปจนถึงบทเรียนการใช้งานจริงจากเหมืองแม่เมาะ แนวทางขยายผลสู่พื้นที่เมืองใหญ่ ผู้สนใจสิ่งแวดล้อม สุขภาพ เทคโนโลยี และนโยบายสาธารณะ งานเสวนาครั้งนี้ ผู้สนใจเข้าร่วมเป็นส่วนหนึ่งของการขับเคลื่อนอากาศสะอาดอย่างยั่งยืนได้

 

e-Noseดมกลิ่นฝุ่นPM25

สวทช.-ทช.ใช้วิทย์เทคโนฟื้นฟูชายฝั่งรับมือภูมิอากาศเปลี่ยน

สวทช. – ทช. ผนึกกำลัง ใช้ประโยชน์จากวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีบริหารจัดการ-ฟื้นฟูทรัพยากรชายฝั่งประเทศไทย รับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

 

ศ. ดร.ชูกิจ ลิมปิจำนงค์ ผอ.สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ(สวทช.) และ ดร.ปิ่นสักก์ สุรัสวดี อธิบดีกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง(ทช.) ลงนามบันทึกข้อตกลงความร่วมมือการวิจัย พัฒนา และวิชาการ เกี่ยวกับป่าชายเลนและระบบนิเวศทางทะเลและชายฝั่งของประเทศไทยณ ห้องประชุมลำแพน ชั้น 9 กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง กรุงเทพฯ เมื่อวันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2569

ศ. ดร.ชูกิจ ลิมปิจำนงค์ กล่าวว่า ความร่วมมือครั้งนี้ เป็นความต่อเนื่อง 5 ปี ระหว่า พ.ศ. 2569–2574 เพื่อนำวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรมสมัยใหม่ ในการอนุรักษ์ ฟื้นฟู และบริหารจัดการป่าชายเลน ระบบนิเวศทางทะเลและชายฝั่งของประเทศอย่างมีประสิทธิภาพ “ความร่วมมือครั้งนี้จะเสริมสร้างความเข้มแข็งด้านการบริหารจัดการทรัพยากรชายฝั่งของประเทศไทย เป็นต้นแบบความร่วมมือเชื่อมโยงวิทยาศาสตร์ นโยบาย การปฏิบัติในระดับพื้นที่ได้อย่างยั่งยืน สะท้อนเจตนารมณ์การบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติของประเทศด้วยวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรม”  

ดร.ปิ่นสักก์ กล่าวว่า การลงนามวันนี้เป็นการยกระดับพันธกิจระหว่างกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง กับ สวทช. คลังสมองและผู้นำด้านเทคโนโลยีของประเทศ เพื่อนำวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรม เป็นเครื่องมือหลักด้านการอนุรักษ์ ภายใต้กรอบความร่วมมือ 5 ปี จะขับเคลื่อนการวิจัย สร้างองค์ความรู้และนวัตกรรมที่นำมาใช้แก้ปัญหาได้จริง ประยุกต์ใช้เทคโนโลยีสมัยใหม่ สนับสนุนการอนุรักษ์ ฟื้นฟูระบบนิเวศ ป้องกันการกัดเซาะชายฝั่ง ร่วมกันบริหารจัดการข้อมูล ส่งเสริมการแลกเปลี่ยนบุคลากร การใช้ประโยชน์ทรัพยากรในท้องถิ่นอย่างยั่งยืน

“สภาพภูมิอากาศโลกที่เปลี่ยนแปลง การอนุรักษ์ด้วยวิธีเดิมอาจไม่เพียงพอ จำเป็นต้องนำวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรม เข้ามาช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการทำงาน”

ที่ผ่านมา สวทช. และ ทช. ได้พัฒนาองค์ความรู้และนวัตกรรม ได้แก่ 1.การจัดทำฐานข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพจีโนมและพันธุกรรมของป่าชายเลน 2.การประเมินศักยภาพบลูคาร์บอน หรือ คาร์บอนไดออกไซด์ถูกดูดซับไว้โดยระบบนิเวศชายฝั่งรวมถึงมหาสมุทร อาทิ ป่าชายเลน ด้วยเทคโนโลยีขั้นสูง 3.การใช้ระบบดิจิทัลติดตามการเปลี่ยนแปลงของพื้นที่ชายฝั่ง 4.การพัฒนานวัตกรรมที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมเพื่อรับมือกับปัญหาการกัดเซาะชายฝั่ง

การลงนามความร่วมมือการวิจัยครั้งนี้ ดร.สมบุญ สหสิทธิวัฒน์ รองผู้อำนวยการ สวทช. นายอุกกฤต สตภูมินทร์ รองอธิบดีกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง เป็นพยานการลงนาม พร้อมด้วย ผศ. ดร. เชาวรีย์ อรรถลังรอง ผอ.ศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (ไบโอเทค) ดร.ชัย วุฒิวิวัฒน์ชัย ผอ
ศูนย์เทคโนโลยีอิเล็กทรอนิกส์และคอมพิวเตอร์แห่งชาติ (เนคเทค) ดร.วิยงค์ กังวานศุภมงคล รองผอ.ศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ (นาโนเทค) และคณะผู้บริหาร สวทช.

 

 

ป่าสร้างรายได้ พลิกชีวิตชาวทาเหนือด้วยนวัตกรรมและภูมิปัญญา

 

ทำไม “ป่า” ถึงไม่ทำให้ “คนอยู่ดี” และทำไมผืนป่าที่เคยเป็นแหล่งชีวิตของผู้คน ถึงไม่สามารถสร้างรายได้ที่ยั่งยืนให้ชุมชนได้

 

ป่ากว่า 47,000 ไร่ในตำบลทาเหนือ อำเภอแม่ออน จังหวัดเชียงใหม่ ที่ควรเป็นเสมือน “ขุมทรัพย์” ของชุมชน เพราะพื้นที่ถูกขนาบด้วยอุทยานแห่งชาติถึง 2 ฝั่ง มีป่ากว้างใหญ่และดูอุดมสมบูรณ์ แต่ความจริงกลับไม่เป็นเช่นนั้น เมื่อรายได้เฉลี่ยของครัวเรือนที่นี่อยู่ที่เพียง 38,000 บาทต่อปี ขณะที่ค่าเฉลี่ยของทั้งจังหวัดเชียงใหม่สูงถึง 136,043 บาทต่อปี หรือต่ำกว่ากันเกือบ 4 เท่า ภาพที่เห็นจึงกลายเป็นคำถามใหญ่ของพื้นที่นี้ว่าทำไม “ป่า” ถึงไม่ทำให้ “คนอยู่ดี” และทำไมผืนป่าที่เคยเป็นแหล่งชีวิตของผู้คน ถึงไม่สามารถสร้างรายได้ที่ยั่งยืนให้ชุมชนได้

เพื่อหาคำตอบ ทีมวิจัยจากมหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา ภายใต้โครงการวิจัย “ป่าสร้างรายได้: การยกระดับรายได้สิทธิครัวเรือน ผ่านกระบวนการถ่ายทอดเทคโนโลยีพร้อมใช้และยกระดับนวัตกรในป่าชุมชน” โดยการสนับสนุนของหน่วยบริหารจัดการทุนด้านการพัฒนาพื้นที่ ภายใต้กำกับ สำนักงานเร่งรัดการวิจัยและนวัตกรรมเพื่อเพิ่มความสามารถการแข่งขันและการพัฒนาพื้นที่ (องค์การมหาชน)  จึงเริ่มค้นหาสาเหตุจากการ “ย้อนดูอดีต” อย่างเป็นระบบ ด้วยเครื่องมือ Time Line Analysis หรือการไล่เรียงเหตุการณ์ตามช่วงเวลา แล้วพบจุดเปลี่ยนสำคัญในปี พ.ศ. 2540 ช่วงเวลาที่การทำเกษตรเชิงเดี่ยวและพิษเศรษฐกิจทำให้หลายครัวเรือนถูกบีบให้ต้องดิ้นรนเพื่อความอยู่รอด ทางเลือกของคนในเวลานั้นคือการขยายพื้นที่ทำกินเข้าไปในป่า ทว่าการรุกล้ำเพื่อความอยู่รอดนั้นได้ทิ้ง “บาดแผล” ไว้ เมื่อเวลาผ่านไป ป่าที่เคยอุดมสมบูรณ์ค่อย ๆ กลายเป็นป่าเสื่อมโทรม และเมื่อป่าเสื่อมโทรม ความสามารถในการเป็นแหล่งอาหารและรายได้ของชุมชนก็ค่อย ๆ ลดลง

โจทย์ของโครงการ “ป่าสร้างรายได้” จึงไม่ใช่แค่ทำให้ชาวบ้านมีรายได้เพิ่มขึ้นในระยะสั้น แต่ต้องทำให้ป่ากลับมา “เกื้อกูลคน” ได้อีกครั้ง และในเวลาเดียวกันก็ต้องทำให้คนอยู่กับป่าได้แบบสมดุล นี่คือจุดที่โครงการเลือกแนวทางสำคัญ คือ “ไม่ทิ้งของเก่าเพื่อเอาของใหม่” แต่ใช้วิธีผสาน “นวัตกรรมพร้อมใช้” เข้ากับ “ภูมิปัญญาปกาเกอะญอ” เพราะถ้าจะทำงานกับป่าให้สำเร็จ ต้องเริ่มจากความเชื่อ ความสัมพันธ์ และวิถีของคนในพื้นที่ก่อน

โครงการเริ่มจากการดึงศักยภาพของต้นทุนเดิมในชุมชน ยึดเอาความเชื่อของพี่น้องชาวปกาเกอะญอที่ผูกพันกับผืนป่าเป็นแกนหลัก เพราะคนกลุ่มนี้มีแรงปรารถนาจะฟื้นป่าให้กลับมาอุดมสมบูรณ์อยู่แล้ว เพียงแต่ที่ผ่านมาอาจยังขาดเครื่องมือและระบบที่ทำให้ “การดูแลป่า” กลายเป็น “รายได้ที่จับต้องได้” จากนั้นโครงการใช้วิธีคัดเลือกคนเข้าร่วมอย่างเป็นระบบ มีการใช้ Gap Analysis เพื่อดูช่องว่างระหว่างสิ่งที่เป็นอยู่กับสิ่งที่อยากไปให้ถึง และใช้ Personal Skill Assessment Chart ประเมินทักษะ เพื่อคัดเลือกครัวเรือนที่มีศักยภาพและพร้อมจะพัฒนาตนเองต่อยอดให้เกิดผลจริง วิธีนี้ทำให้การเริ่มต้นแข็งแรง และช่วยให้เห็นผลได้ชัดเจน

เมื่อได้กลุ่มที่พร้อมแล้ว ขั้นต่อมาคือ “ติดอาวุธ” ด้วยเทคโนโลยีพร้อมใช้ 4 ตัวเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ ตัวแรกคือระบบ UD-Fine ที่ช่วยให้ชาวบ้านบริหารจัดการทรัพยากรอย่างแม่นยำ และทำ “แผนที่สร้างรายได้” ได้ด้วยตัวเอง หมายถึงชาวบ้านสามารถกำหนดพิกัดและรู้ได้ว่า “ขุมทรัพย์” ในป่าของตัวเองอยู่ตรงไหน ไม่ใช่ทำแบบเดาสุ่มเหมือนที่ผ่านมา ตัวที่สองคือการยกระดับ “ขอนเห็ด” เชิงวิทยาศาสตร์ ซึ่งต่อยอดภูมิปัญญาปกาเกอะญอเดิม เปลี่ยน “ขอนไม้แห้งที่อาจกลายเป็นเชื้อไฟให้ป่า” ให้กลายเป็นแหล่งเพาะเห็ดมูลค่าสูง นั่นแปลว่าชุมชนได้ทั้งรายได้ และยังช่วยลดความเสี่ยงไฟป่าไปพร้อมกัน ตัวที่สามคือการสร้าง บัญชีตะกร้าครัวเรือนที่ทุกครัวเรือนสามารถตรวจสอบรายรับ-รายจ่ายที่สอดคล้องกับ “ปฏิทินผลผลิตจากป่า” เพื่อให้รู้ว่าช่วงไหนเก็บอะไรได้ วางแผนการเก็บเกี่ยวและสร้างรายได้ได้ตลอดทั้งปี ไม่ต้องรอรายได้เป็นฤดูกาลเดียวแล้วขาดช่วง และตัวที่สี่คือการพัฒนาคนให้เป็น “นวัตกรชุมชน” หรือคนในชุมชนที่วางแผนชีวิตตัวเองได้ ใช้ข้อมูลและเครื่องมือจัดการป่าอย่างมีระบบ ไม่ต้องพึ่งคนนอกตลอดไป

          อีกเรื่องที่ทำให้การทำงานเดินหน้าเร็ว คือแนวคิด “ใช้ตลาดนำการผลิต” เพราะปัญหาของหลายชุมชนคือทำของออกมาก่อน แล้วค่อยหาคนซื้อ ซึ่งเสี่ยงมาก โครงการนี้กลับเริ่มจากการดูว่า “ของป่าแบบไหนมีตลาดกำไรสูง” แล้วค่อยย้อนกลับมาพัฒนา “คน” ให้ทำ “ของ” ที่ตรงกับความต้องการ ที่สำคัญคือทำให้ตลาดเข้าหาชุมชนจริง ๆ โดยประสานให้ “พ่อค้าคนกลาง” นำตาชั่งเข้ามาตั้งรับซื้อผลผลิตถึงในพื้นที่ป่า ชาวบ้านจึงไม่ต้องแบกของออกไปไกล ลดต้นทุนการขนส่ง และเพิ่มกำไรให้เห็นเป็นรูปธรรม  ผลที่เกิดขึ้นหลังทำงานเพียง 6 เดือน เริ่มเห็นความเปลี่ยนแปลงชัดทั้งตัวเลขและชีวิตจริง ชุมชนสามารถสร้าง Value Chain ใหม่ให้กับ “เห็ดก่อ” (หรืออีกชื่อคือเห็ดแดง)  หรือเส้นทางสร้างมูลค่าตั้งแต่การหาไปจนถึงการขาย โดยเห็ดแดงถูกระบุว่ามีสารต้านอนุมูลอิสระสูงถึง 53% และมีสารเบต้ากลูเคนสูงเทียบเท่าเห็ดราคาแพงอย่างเห็ดโคนหรือเห็ดหลินจือ  ทำให้รายได้ครัวเรือนเฉลี่ยเพิ่มขึ้นเป็น 6,000–9,000 บาทต่อเดือน อีกทั้งกำไรเพิ่ม 15–20% เพราะลดต้นทุนขนส่งจากการมีพ่อค้าคนกลางเข้ามารับซื้อถึงพื้นที่ป่า ขณะเดียวกันยังค้นพบศักยภาพของ “ขอนเห็ด” ที่เพาะเห็ดกระด้าง (Hed Kradang) และเห็ดหล่ม (Hed Lom) ซึ่งสามารถแปรรูปขายในรูปแบบผงเห็ดได้ราคาสูงถึงกิโลกรัมละพันบาท  

แต่อีกหนึ่งความเปลี่ยนแปลงที่สำคัญ คือการเกิด “นวัตกรชุมชน” ที่สามารถใช้เทคโนโลยีวางแผนและจัดการทรัพยากรป่าไม้เพื่อสร้างรายได้ได้ด้วยตนเอง ชุมชนเริ่มพึ่งพาตนเองมากขึ้น มีแนวทางสร้างรายได้ที่ยั่งยืน ฟื้นฟูระบบนิเวศและความเชื่อดั้งเดิมในการดูแลรักษาป่า และเกิดการผสมผสานที่ลงตัวระหว่างเทคโนโลยีพร้อมใช้กับความเชื่อในพื้นที่ หรือ Innovation & Culture Blending

ผศ.ดร.ปริญวัฒน์ ธนศิรเธียรชัย จากมหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา ในฐานะหัวหน้าโครงการ กล่าวว่า “เมื่อคนในชุมชนกลับไปดูแลป่า ป่าก็จะกลับมาดูแลคนได้” ประโยคนี้คือหัวใจสำคัญของโครงการ นั้นคือการทำให้ “ป่าอยู่ได้คนอยู่รอด” แบบที่ทั้งสองฝ่ายดูแลกันและกันอย่างยั่งยืน

 

 

#หน่วยบริหารจัดการทุนด้านการพัฒนาพื้นที่

 

สจล. ร่วมงานวันพระราชสมภพสมเด็จพระจักรพรรดิญี่ปุ่น

สจล. ร่วมงานวันคล้ายพระราชสมภพสมเด็จพระจักรพรรดิแห่งญี่ปุ่น ครบ 66 พรรษาชู 140 ปี ความสัมพันธ์ทางการทูตไทย - ญี่ปุ่น

 

เนื่องในโอกาสวันคล้ายวันพระราชสมภพครบ 66 พรรษา ของ

สมเด็จพระจักรพรรดิแห่งญี่ปุ่น ได้มีการจัดงานถวายพระพร ณ ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ เมื่อวันที่ 12 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2569  นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย กล่าวถวายพระพรชัยมงคล ขอให้ทรงมีพระพลานามัยแข็งแรง ทรงพระเจริญยิ่งยืนนาน และส่งความปรารถนาดีถึงประชาชนชาวญี่ปุ่น โดยมีนายโอตากะ มาซาโตะ เอกอัครราชทูตญี่ปุ่นประจำประเทศไทย ให้การต้อนรับ

ศาสตราจารย์พิเศษ ดร.กิตติพงษ์ กิตยารักษ์ นายกสภาสถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง (สจล.) พร้อมด้วย รองศาสตราจารย์ ดร.คมสัน มาลีสี อธิการบดี สจล. และคณะผู้บริหาร เข้าร่วมงาน

รองศาสตราจารย์ ดร.คมสัน มาลีสี อธิการบดี สจล. กล่าวว่า สถาบันมีความสัมพันธ์อันแน่นแฟ้นกับประเทศญี่ปุ่นมากว่า 60 ปี มีความสัมพันธ์ที่ดีกับองค์การความร่วมมือระหว่างประเทศแห่งญี่ปุ่น (JICA) ในการพัฒนาการศึกษาด้านวิศวกรรมศาสตร์ การวิจัย และการพัฒนากำลังคนในสาขาเทคโนโลยีขั้นสูง หนึ่งในความร่วมมือที่ผ่านมาคือการจัดตั้งสถาบันโคเซ็นแห่ง สจล. (KOSEN - KMITL) เพื่อพัฒนาบุคลากรด้านเทคโนโลยีและนวัตกรรมตอบโจทย์ภาคอุตสาหกรรม โดยเฉพาะในพื้นที่เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC)

ในโอกาสที่ไทยและญี่ปุ่นจะครบรอบ 140 ปีแห่งการสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตในปี พ.ศ. 2570 ดังนั้น สจล.พร้อมในการสานต่อความร่วมมือทางวิชาการ วิจัย และนวัตกรรม กับภาคส่วนต่าง ๆ ของญี่ปุ่นอย่างอย่างต่อเนื่อง เพื่อยกระดับความสัมพันธ์อันดีให้ก้าวหน้าต่อไป

 

#สถาบันโคเซ็นแห่ง สจล.

 

ของขวัญ อว. ศูนย์เรียนรู้โดรน เตาไบโอชาร์สู้ฝุ่นPM2.5

     มาช้า แต่มา ..ของขวัญปีใหม่ อว. 2569 ส่งเตาไบโอชาร์ ให้ชุมชนเกษตรกรรม รางจรเข้-เทศบาลเจ้าเจ็ด จ.พระนครศรีอยุธยา สร้างมูลค่าจากวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร แก้ฝุ่น PM 2.5 ที่ต้นทาง ต่อด้วยศูนย์โดรนเพื่อการเกษตร อ.เสนา

 

นายสุรศักดิ์ พันธ์เจริญวรกุล รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม(อว.) เป็นประธานพิธีส่งมอบนวัตกรรมเตาไบโอชาร์พลังงานชุมชน BioCycle Kiln หนึ่งในโครงการของขวัญปีใหม่ อว. 2569 ที่องค์การบริหารส่วนตำบลรางจรเข้ จ.พระนครศรีอยุธยา เมื่อวันที่ 14 กุมภาพันธ์ 2569

รศ.ดร.อนรรฆ ขันธะชวนะ หัวหน้าโครงการวิจัยนวัตกรรมเตาไบโอชาร์พลังงานชุมชน BioCycle Kiln มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี(มจธ.)  กล่าวว่านวัตกรรม BioCycle Kiln พัฒนาเพื่อจัดการวัสดุการเกษตร อย่างฟางข้าวและชีวมวล สำหรับใช้ปรับปรุงดิน เพิ่มประสิทธิภาพการเพาะปลูก มีเป้าหมายลดจุดความร้อน (Hotspot) ในพื้นที่เป้าหมาย 9 จังหวัด ลดระดับมลพิษทางอากาศให้ได้มากกว่าร้อยละ 30 ด้วยเทคโนโลยีที่เหมาะสมกับบริบทชุมชน

นายสุรศักดิ์ กล่าวว่า การส่งมอบนวัตกรรม เป็นการนำนโยบายด้านวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (ววน.) สู่การปฏิบัติจริง แก้ไขปัญหาฝุ่น PM2.5 ที่กระทบต่อสุขภาพประชาชน เป็นการแก้ปัญหาที่ต้นทาง ควบคู่กับทางเลือกให้เกษตรกร นี่คือตัวอย่างการเปลี่ยนวัสดุเหลือทิ้งทางการเกษตรให้เป็นทรัพยากรที่มีมูลค่า สร้างรายได้ ทำให้วิทยาศาสตร์เป็นเรื่องใกล้ตัว เป็นพลังที่ขับเคลื่อนคุณภาพชีวิตของประชาชนทุกคน

ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง ผอ.สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ กล่าวว่าเตาไบโอชาร์พลังงานชุมชนจะช่วยจัดการเศษวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรอย่างเป็นระบบ แปรรูปเป็นถ่านไบโอชาร์ (Biochar) ลดต้นทุนการผลิต เพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจ ช่วยลดการเผาในที่โล่ง สาเหตุหลักของมลพิษทางอากาศ

วันเดียวกัน นายสุรศักดิ์ เป็นประธานเปิดศูนย์การเรียนรู้เทคโนโลยีและนวัตกรรมโดรนเพื่อการเกษตร ที่ วิทยาลัยการอาชีพเสนา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

“การจัดตั้งศูนย์การเรียนรู้เทคโนโลยีและนวัตกรรมโดรนเพื่อการเกษตร วิทยาลัยการอาชีพเสนา เพื่อเป็นจุดเชื่อมโยงองค์ความรู้จากภาคการศึกษาสู่การใช้งานจริงในชุมชน ขอขอบคุณ วช. สมาคมกีฬาเครื่องบินจำลองฯ และภาคีเครือข่ายทุกภาคส่วนที่ร่วมกันสร้างสรรค์โครงการดี ๆ เช่นนี้ให้เกิดขึ้น” นายสุรศักดิ์ กล่าว

นายพิศิษฐ์ มิตรเกื้อกูล นายกสมาคมกีฬาเครื่องบินจำลองและวิทยุบังคับ กล่าวว่าสมาคมฯได้รับทุนวิจัยสนับสนุนจาก วช. สนับสนุนองค์ความรู้ ผู้เชี่ยวชาญการฝึกอบรมการบังคับอากาศยานไร้คนขับ เพื่อยกระดับความปลอดภัยและประสิทธิภาพการใช้งานโดรน ทั้งในภาคการเกษตรและส่งเสริมกิจกรรมด้านการท่องเที่ยว ศูนย์การเรียนรู้เทคโนโลยีและนวัตกรรมโดรนเพื่อการเกษตร วิทยาลัยการอาชีพเสนา จะเป็นศูนย์กลางการถ่ายทอดองค์ความรู้ สร้างอาชีพใหม่ให้แก่เยาวชนและเกษตรกร และเตรียมความพร้อมคนไทยให้ก้าวทันต่อการเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยีโลกอย่างยั่งยืน

 

#อว #กระทรวงอว #MHESI #กระทรวงการอุดมศึกษาวิทยาศาสตร์วิจัยและนวัตกรรม #สํานักงานการวิจัยแห่งชาติ #วช #NRCT #ของขวัญปีใหม่2569 #BioCycleKiln #เตาไบโอชาร์ #ลดPM25 #นวัตกรรมชุมชน